Hoe heette Sri Lanka vroeger - Lees over haar geschiedenis
Achter de Glimlach van de Sri Lankaan
Sri Lanka: het paradijs met littekens
150 jaar VOC-heerschappij Van 1640 tot 1796 regeerden de Hollanders over Ceylon. Ze kwamen voor specerijen. Ze bleven voor de macht. Het eiland was een juweel. Maar de VOC liet diepe sporen na.
Een glimlach vol verhalen Sri Lanka straalt nog steeds. Witte stranden. Groene theevelden. Vriendelijke mensen. Maar achter die glimlach schuilt pijn. Kolonialisme heeft zijn littekens achtergelaten.
Portugezen, Hollanders, Britten: wie deed wat? Eerst kwamen de Portugezen. Ze brachten het christendom. En geweld. Daarna de VOC. Zij bouwden forten. En onderdrukten de bevolking. Ten slotte de Britten. Zij maakten van Ceylon een plantage-economie.
Verdeel en heers: een erfenis van wantrouwen De kolonisatoren speelden groepen tegen elkaar uit. Singalezen tegen Tamils. Moslims tegen boeddhisten. Die strategie werkt nog steeds door. Wantrouwen is diep geworteld.
Is het eiland echt vrij? Sri Lanka is onafhankelijk sinds 1948. Maar de schaduw van het verleden blijft. De burgeroorlog was er een gevolg van. De glimlach is er nog. Maar de wonden zijn dat ook.
In Achter de Glimlach van de Sri Lankaan vertellen mensen over hun voortdurend botsende culturen. De machtige boeddhistische Singalezen, de Hindoe Tamils, de Moslims, de Christenen en de Burghers. Deze Dutch Burghers, ooit de elite, zijn de nazaten van de VOC.
Een blik achter het schilderachtige decor van tempels, theeplantages en jungles, waarin olifanten en pauwen parmantig schrijden, laat de realiteit achter die gulle glimlach zien.
Op zoek naar de werkelijkheid reis ik door het land met trein, bus en boot en luister naar de verhalen van mensen die ik ontmoet.
Hier een voorproefje uit Achter de Glimlach van de Sri Lankaan
Henrik van Straaten een rasechte nazaat van de VOC vertelt hoe zijn mede Burghers verenigd zijn in de Dutch Burgher Union. Ze eten, drinken en dansen er onder de blikken van Hollandse Gouverneurs die, met hun pruiken van pijpenkrullen en kragen van kant, vanaf hun portretten aan de muur, nog altijd gezag af dwingen. Jammer dat steeds meer borden van straten en pleinen die de namen van de Hollandse Burghers dragen worden vervangen.
Wil men ook hier het verleden wissen?
Het strikt naleven van de jaarlijkse horoscoop kalender, de Apa Litha, houdt een stevige grip op de gelovige meerderheid, zegt Shanta. De kalender geeft de auspicious times in dag en uur, wanneer te onderhandelen, te verhuizen, te werken en wanneer en wat te eten. De Apa Litha geeft de gewone man, zakenmensen en regeringsleiders zekerheid en vrijwaart hen van mogelijk onheil.
Maar hoe gecompliceerd is het om de Apa Litha te volgen.
Wie het spoor neemt spoort niet. De spoorlijn is door de Britten aangelegd om hun geroofde schatten te vervoeren. Neem de trein en je begrijpt de strijd van het bestaan. Overvolle treinen waar arbeiders, kantoorlieden en verkopers al zwetend op elkaar geplakt staan. Wie geen vierkante centimeter vindt om zijn voet neer te zetten hangt buiten aan de open deuren de benen bungelend boven de rails terwijl de spoorbewoners toekijken.
Waarom durf ik nooit te zeggen dat ik met de trein kom?
Verdeel en heers door de macht van taal. De VOC heeft veel Nederlandse woorden achtergelaten maar de Britten hun taal. Hema vertelt hoe de Engelse taal een beeld geeft van je sociaal-maatschappelijk positie. Hoe er thuis Engels gesproken wordt en met de bediendes Singalees. Verschil moet er immers zijn. Hoe deze bediendes, arbeiders of vissers vooral moeten blijven doen waar ze vanuit hun kaste goed in zijn.
Wie houdt deze verdeling in stand?
De gunstige geopolitiek ligging van Sri Lanka is van onschatbaar waarde. Het is een speelbal van China, India en Amerika. De diepzeehaven in het zuiden, het nutteloze vliegveld waar de olifanten over de landingsbaan lopen, het opgespoten schiereiland voor Colombo, aangelegd door Chinezen. De onbetaalbare schuld aan China wordt afgekocht met het weggeven van grond op strategische plekken.
Voelt de Sri Lankaan zich nog wel thuis in eigen land?
Dit zijn slechts enkele van de verhalen in Achter de Glimlach van de Sri Lankaan. Verhalen die een beeld schetsen van de strijd om het bestaan, in een cultuur waar tijd elastisch en de waarheid flexibel is.
Is de gulle glimlach tot een pijnlijke grimas verworden?
Waarom je naar Sri Lanka moet gaan
De rijke cultuur en geschiedenis van Sri Lanka, het prachtige landschap, de overvloed aan mogelijkheden om wilde dieren te spotten, zijn de belangrijkste redenen waarom het land bovenaan de bucketlists van veel reizigers staat.
Vanwege de relatief kleine omvang zijn veel van de beste attracties en bestemmingen binnen slechts een paar uur van elkaar verwijderd. Als je een strak schema hebt, kun je op één dag de ochtend doorbrengen op een van de acht UNESCO-werelderfgoedlocaties van het land, 's middags op safari gaan en 's avonds ontspannen en genieten van een kopje thee van een van de plantages in het heuvelland.
Geef, als je meer tijd hebt, de gelegenheid voor spontane verkenningen - roadtrippen door het hele land biedt bijna overal mooie uitzichten, en misschien stop je wel om onderweg een paar olifanten te spotten!
Een rondleiding door het levendige Colombo
Welkom in Colombo, mijn thuisstad. Ik neem je mee op een rondleiding. We beginnen vroeg in de ochtend, als de stad ontwaakt. Vakantie Sri Lanka.
Onze eerste stop is de Pettah-markt. Dit is een doolhof van smalle straatjes en kraampjes. De geuren van kruiden, fruit en street food vullen de lucht. Handelaren roepen hun waren aan. Het is druk, chaotisch en vol leven. Hier koop je de beste mango's en ananassen.
Na de markt gaan we naar de Gangaramaya-tempel. Deze tempel is een mix van modern en traditioneel. Binnen vind je Boeddha-beeldjes, oude boeken en kunst. Het is een plek van rust in de drukke stad. Je ziet monniken in oranje gewaden bidden en mediteren.
We lopen verder naar Galle Face Green. Dit is een groot grasveld aan de kust. Mensen komen hier om te wandelen, vliegeren of genieten van de zee. Overal hoor je gelach en muziek. In de avond is dit een populaire plek voor street food. Hier proef je de beste kottu roti en vadai.
Onze volgende stop is het Nationaal Museum. Dit gebouw vertelt de geschiedenis van Sri Lanka. Je ziet oude koninklijke kleding, wapens en schilderijen. Het is leerzaam en interessant. Je begrijpt beter de rijke cultuur van ons land.
We lunchen in een lokaal restaurant. Probeer de hoppers, een soort pannenkoek. Of de traditionele rijst en curry. De smaken zijn intens en gevarieerd. Eten is hier een feest voor je zintuigen.
Na de lunch bezoeken we het Independence Memorial Hall. Dit monument herinnert aan onze onafhankelijkheid in 1948. Het gebouw is indrukwekkend en omgeven door mooie tuinen. Hier voel je de trots van onze natie.
We sluiten de dag af bij de Old Dutch Hospital. Dit oude gebouw is nu een modern winkelcentrum. Je vindt er leuke winkeltjes en gezellige cafés. Het is de perfecte plek om souvenirs te kopen en te ontspannen met een kopje thee.
Colombo is een stad vol contrasten. Oud en nieuw gaan hand in hand. De mensen zijn vriendelijk en gastvrij. Elke hoek heeft zijn eigen verhaal. Ik hoop dat je genoten hebt van deze rondleiding. Colombo heeft een speciaal plekje in mijn hart. Ik ben trots om je mijn stad te laten zien.
De koloniale geschiedenis van Sri Lanka
Een tijd vol invloed, handel en strijd
Een eiland met een lange geschiedenis
Sri Lanka kent een rijke historie. Die gaat meer dan 2500 jaar terug. Eeuwenlang werd het eiland beïnvloed door handel, geloof en macht.
De komst van de Nederlanders
In 1658 zetten de Nederlanders voet aan wal in Galle. Ze namen het eiland over van de Portugezen. Vanaf dat moment begon hun koloniale overheersing. Deze duurde tot 1796, toen de Britten het overnamen.
De Nederlanders hielden zich vooral bezig met de kustgebieden. Het binnenland liet hen grotendeels koud.
Handel en forten aan de kust
Ze vestigden zich in steden als Galle, Colombo, Jaffna en Trincomalee. Hier bouwden ze forten om hun handelsbelangen te beschermen.
Kaneel, koffie en kokosnoten waren de belangrijkste exportproducten. De VOC verdiende hier goudgeld mee. Sri Lanka werd een waardevolle schakel in de wereldhandel.
Verzet uit het binnenland
Toch bleef het niet rustig. Tussen 1760 en 1766 brak er een opstand uit in het koninkrijk Kandy. Deze Kandyaanse opstand werd hard onderdrukt.
De strijd had gevolgen. Niet alleen politiek, maar ook cultureel. De relatie tussen de Nederlanders en de Kandyans verslechterde blijvend.
Westerse invloed en kennis
Naast handel brachten de Nederlanders ook nieuwe ideeën. Ze introduceerden technologie en begonnen met koffieplantages. Die teelt werd een belangrijke bron van inkomsten.
Ze richtten scholen op. Kennis van wetenschap en techniek verspreidde zich onder de bevolking. Dat was nieuw. En het zou blijven hangen.
Een korte periode, een blijvende invloed
Hoewel hun aanwezigheid maar iets meer dan een eeuw duurde, lieten de Nederlanders hun sporen na. In handel, in landbouw, in de cultuur.
De koloniale geschiedenis van Sri Lanka blijft voelbaar. Het vormt een belangrijk hoofdstuk in de identiteit van het land.
Wie Sri Lanka wil begrijpen, moet deze geschiedenis kennen. Alleen dan zie je het hele verhaal.
Eleonore Breukel is een Intercultural Management Consultant. Ze woonde in Parijs, Rome, Londen, Athene en Curaçao, werkte in veertig landen en spreekt acht talen. Amsterdam is nu haar basis maar zij beschouwt Sri Lanka als haar tweede thuis. Ze publiceerde talloze internationaal cultuur gerelateerde artikelen en is coauteur van Wereldwijd Zakendoen.
Lees tip:
Wanneer culturen elkaar ontmoeten van Kirtika van Hunen.
Reis naar Sri Lanka
Lees en bestel De glimlach van de Sri Lankaan.
Lees ook de review over de Achter de glimlach van de Sri Lankaan.
Sri Lanka in de 19de en 20ste eeuw: van koloniale strijd tot onafhankelijkheid
1800–1815: Britse voet aan de grond
Sri Lanka, toen nog Ceylon, was in 1800 een twistappel tussen Europese mogendheden. De Nederlanders hadden het eiland eeuwenlang beheerst. Maar de Britten, met hun groeiende imperium, namen in 1796 de kustgebieden over. In 1802 werd Ceylon officieel een Britse kolonie. De Britten zagen het eiland als een strategisch knooppunt. Thee, koffie en rubber zouden later de economie domineren.
De lokale bevolking, vooral in het koninkrijk Kandy, verzette zich. Maar in 1815 viel Kandy. De Britten sloten een verdrag met de Singaleese adel. Het eiland was nu geheel in hun handen.
1815–1848: opstand en onderdrukking
De Britten voerden harde belastingen in. Boeren verloren land. In 1818 brak de Uva-opstand uit. Duizenden stierven door hongersnood en geweld. De Britten sloegen de opstand genadeloos neer. Ceylon werd een plantage-economie. Arbeiders uit Zuid-India werden gehaald. De bevolking veranderde voorgoed.
De Singalezen en Tamils raakten verdeeld. De Britten speelden groepen tegen elkaar uit. Dit zaaide het kiem voor toekomstige conflicten.
1848–1948: nationalisme groeit
Eind 19de eeuw ontstond een nieuwe elite. Singaleze en Tamilse intellectuelen eisten meer rechten. In 1919 richtten ze de Ceylon National Congress op. Maar de Britten bleven weigeren. Pas na de Tweede Wereldoorlog, in 1948, werd Ceylon onafhankelijk. Don Stephen Senanayake werd de eerste premier.
De onafhankelijkheid was vreedzaam. Maar de wonden van het kolonialisme bleven. De economie was zwak. De bevolking arm.
1948–1972: van Ceylon naar Sri Lanka
De eerste jaren waren hoopvol. Maar al snel ontstonden spanningen. De Singaleze meerderheid voelde zich bedreigd door de Tamil-minderheid. In 1956 werd Sinhala de enige officiële taal. Tamils protesteerden. De eerste rellen braken uit.
In 1972 veranderde Ceylon zijn naam. Het werd Sri Lanka. Een republiek met een nieuwe grondwet. Maar de economie kelderde. Socialistische experimenten mislukten. De bevolking leed onder schaarste.
1972–2000: burgeroorlog en chaos
De jaren ’70 en ’80 waren donker. De Tamil Tijgers vochten voor een eigen staat. In 1983 escaleerde het geweld. Een burgeroorlog barstte los. Duizenden stierven. De economie stortte in. Toerisme verdween.
De regering voerde harde maatregelen in. Maar de oorlog duurde voort. Pas in 2009 zou hij eindigen. De jaren ’90 waren een tijd van moord, verdwijningen en angst.
Een land in transitie
Sri Lanka’s 19de en 20ste eeuw waren turbulent. Kolonialisme, onafhankelijkheid, nationalisme en oorlog tekenden het eiland. Toch bleef de cultuur rijk. De natuur weelderig. De mensen veerkrachtig.
De 21ste eeuw bracht nieuwe uitdagingen. Maar de geschiedenis leert: Sri Lanka overleeft. Altijd.
Lees en bestel De glimlach van de Sri Lankaan. Lees ook de review.
